Get Adobe Flash player
Data i czas
RODO

Dziecko z zaburzeniami lękowymi

Występowanie różnego typu lęków i obaw jest częścią normalnego rozwoju dziecka. Najmniejsze dzieci mogą bać się między innymi hałasów, ciemności, potworów czy separacji od opiekunów. W miarę dorastania i nabywania kolejnych doświadczeń, zmienia się zarówno nasilenie lęku jak i jego tematyka. Nastolatki będą obawiać się przede wszystkim szeroko rozumianej oceny społecznej.

Gdy nasilenie i długotrwałość lęków przekraczają granice prawidłowej adaptacji i/lub nie są zgodne z etapem rozwojowym, należy skierować dziecko do specjalisty.

Rodzaje zaburzeń lękowych

1. Rozpoczynające  się  zwykle w dzieciństwie:

- lęk przed separacją

- zaburzenia lękowe w postaci fobii w dzieciństwie

- lęk społeczny w dzieciństwie

- uogólnione zaburzenia lękowe w dzieciństwie

2. Rozpoznawane u dzieci, młodzieży i dorosłych

- agorafobia ( lęk przed przebywaniem w otwartej przestrzeni)

- fobia społeczna

- fobie specyficzne

- napady paniki

- zaburzenia obsesyjno – kompulsyjne

- reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne

3. Inne niż lękowe zaburzenia u dzieci, gdzie lęk jest istotnym aspektem

- mutyzm wybiórczy ( brak lub ograniczenie mówienia w określonych sytuacjach przy zachowaniu rozumienia mowy i możliwości porozumiewania się)

- mieszane zaburzenia zachowania i emocji ( różnego typu problemy w zakresie zachowania i/lub emocji, gdzie lęk w istotny sposób może dodatkowo zaburzać funkcjonowanie dziecka)

Leczenie  dzieci  z  zaburzeniami lękowymi

Leczeniem dzieci z zaburzeniami lękowymi zajmują się psychiatrzy dziecięcy a także lekarze w trakcie specjalizacji z psychiatrii, pracujący w różnego typu placówkach psychiatrii dziecięcej. Psychiatra stawia diagnozę, czyli ocenia czy i ewentualnie z jakim rodzajem zaburzenia lękowego mamy do czynienia w przypadku danego dziecka. Decyduje, czy wskazane jest leczenie farmakologiczne, a także konsultuje decyzję rozpoczęcia takiego leczenia z rodzicami dziecka. Proponuje konsultację, najczęściej u psychologa klinicznego, w razie potrzeby zaś podejmuje współpracę z innymi specjalistami – na przykład psychologami z poradni psychologiczno – pedagogicznych, nauczycielami czy pedagogami szkolnymi. Lekarz może zaproponować także leczenie psychoterapeutyczne, jeżeli zdobył w tym zakresie odpowiednią wiedzę.

Dziecko z zaburzeniami lękowymi bardzo często trafia po raz pierwszy po pomoc, także do psychologa albo pediatry czy naurologa dziecięcego. Pediatra lub neurolog dziecięcy zwykle prosi o konsultację psychologiczną w celu uściślenia diagnozy dziecka a także ewentualnego objęcia go pomocą terapeutyczną. Jeżeli dziecko trafia na pierwszą wizytę do psychologa, on również – po konsultacji z lekarzem – może postawić diagnozę i zaproponować dziecku leczenie psychoterapeutyczne, jeżeli posiada w tym zakresie odpowiednie przygotowanie.

Często zdarza się, że psycholog lub lekarz proszą nauczyciela o opinię na temat funkcjonowania dziecka w przedszkolu lub w szkole. Informacje od bezpośrednich opiekunów dziecka są niezwykle istotne, gdyż poza rodzicami, to właśnie nauczyciele mają najwięcej informacji na temat rozmaitych aspektów funkcjonowania dziecka w różnorodnych sytuacjach.

Leczenie z zastosowaniem terapii poznawczo – behawioralnej jest wiodącym elementem leczenia zaburzeń lękowych. W terapii stosowane są następujące metody:

·      psychoedukacja, zapewniająca dziecku zrozumienie natury lęku;

·      kontrola objawów somatycznych, na przykład poprzez trening relaksacyjny;

·      metody behawioralne, na przykład stopniowa ekspozycja na sytuacje, których nadmiernie obawia się dziecko;

·      poznawcza restrukturyzacja przez identyfikowanie i weryfikowanie myśli wywołujących lęk;

·      uczenie techniki rozwiązywania problemów;

·      zapobieganie nawrotom poprzez sprawdzanie i utrwalanie osiągnięć dziecka.

Zaangażowanie rodziców w leczenie ich dziecka może przebiegać na kilku poziomach. Postawy rodziców mogą stanowić dla dziecka wzór radzenia sobie w sytuacjach lękowych. Rodzice, przy współpracy specjalistów, mogą pełnić funkcję trenerów dziecka podczas terapii. Sami mogą również nabywać nowe techniki postępowania rodzicielskiego.

Ogólne wskazówki do postępowania z dziećmi z zaburzeniami lękowymi

·      normalizowanie reakcji lękowych u dzieci i pokazywanie adaptacyjnej funkcji lęku

ü  Należy rozmawiać z dziećmi o tym, że lęk jest emocją powszechnie przeżywaną, która pomaga ocenić sytuację i podjąć korzystne działania. Wyjaśniamy, że pełni on funkcję adaptacyjną, tzn. przygotowuje dziecko na niebezpieczeństwo i pomaga mu uniknąć potencjalnych zagrożeń.

ü  W rozmowach z dziećmi korzystne jest posługiwanie się przykładami sytuacji z ich życia. Konkretne przykłady pomagają dziecku lepiej zrozumieć przekazywane informacje.

ü  Istotne znaczenie ma również pomoc dziecku w zauważeniu, jakie zniekształcenie poznawcze stosuje ono samo podczas oceny różnych wydarzeń, które interpretuje lękowo. Przykładem może być katastrofizowane („na pewno stanie się coś strasznego”) lub nadmierne uogólnianie ( „zawsze mam pecha, więc nic dobrego zdarzyć się nie może”).

ü  W pracy z dziećmi warto modelować sposób radzenia sobie z lękiem, a nie całkowite panowanie nad nim. Pokazujmy więc, że pomyślne ukończenie zadania nie wymaga perfekcji na każdym jego etapie.

ü  Uczymy dzieci dostrzegania wskazówek mówiących o bezpieczeństwie, a także właściwego, znormalizowanego ustalania standardów bezpieczeństwa ( dla dziecka odpowiednio samodzielnego rozsądne i konieczne jest przechodzenie przez ulicę w miejscu, gdzie są pasy, na zielonym świetle i po uprzednim sprawdzeniu czy samochody zatrzymały się, natomiast nierozsądne by już było zupełne zrezygnowanie z przechodzenia przez ulicę).

·      stosowanie strategii przeciwnych unikaniu

ü  Należy pamiętać o tym, że dzieci z zaburzeniami lękowymi wypracowały sobie sposób zmniejszania lęku poprzez unikanie sytuacji, które sprawiają, że te objawy lęku pojawiają się lub nasilają. Takie unikające zachowania wzmacniają przekonania dziecka na temat grożącego mu niebezpieczeństwa i własnej niezaradności w pokonywaniu lęków, wpływają też negatywnie na samoocenę. Jeżeli chcemy pomóc dziecku w zmianie tych lękowych myśli, zachęcajmy je do konfrontacji z sytuacjami, których z powodu lęku unika.

ü  Ekspozycje – czyli systematyczne konfrontacje z sytuacjami, których dziecko dotąd unikało z powodu lęku – zaczynamy zawsze od tych łatwiejszych, a na trudniejszych kończymy. Tego typu konfrontacje nigdy nie mogą dotyczyć sytuacji niebezpiecznych, a jedynie takich, które realnie są bezpieczne, a lęk im towarzyszący wynika tylko z nieprawidłowej ich interpretacji przez dziecko.

·      uczenie techniki rozwiązywania problemów

ü  Dzieci z zaburzeniami lękowymi często są nie tylko nadmiernie lękliwe i ostrożne, ale również – z powodu rozmaitych obaw – bywają mało samodzielne w podejmowaniu decyzji, jak się zachować w trudnej dla nich sytuacji. Ucząc dzieci technik rozwiązywania problemów, promujemy ich większą niezależność, wzmacniając równocześnie stosowanie prawidłowych strategii radzenia sobie.

ü  Trening rozwiązywania problemów składa się zazwyczaj z następujących kroków:

- określenie, na czym polega problem;

- znalezienie wielu możliwych rozwiązań;

- wybranie dwóch lub trzech najlepszych zdaniem dziecka rozwiązań;

- ocena zysków i strat dla każdego z tych rozwiązań;

- wybór i zaplanowanie działania;

- ocena efektów.